آسمان و زمين است بىدافعى و منازعى . [ وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ ] و بنزديك اوست علم قيامت و بنزديك هيچ كس ديگر نيست و مرجع و بازگشت خلقان با اوست . [ وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ ] و مالك نباشند « 1 » و نتوانند آنان كه ايشانرا مىپرستند بدون خداى كه شفاعت ايشان كنند يعنى اين بتان شفاعت ايشان نكنند [ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ ] ليكن آن كسى كه گواهى بحقّ دهد يعنى بتوحيد و عدل خداى وى مالك شفاعت باشد و شايد كه استثنا متّصل باشد براى آنكه از جملهء معبودان ايشان عيسى و عزير و فريشتگان‌اند ايشان را شفاعت باشد براى كسى كه گواهى بحقّ دهد و ايشان ميدانند حقّ آنچه بر آن گواهى ميدهند .

--> ( 1 ) - چون عبارت شيخ بزرگوار ابو الفتوح رازى ( ره ) مبسوطتر از عبارت متن است اينك آن را بنصّ تعبير وى در اينجا ميآورم و آن اين است كه گفته ( ج 5 چاپ اوّل ؛ ص 24 ؛ س 27 - ص 25 ؛ س 7 ) : « [ وَ لا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ ] در معنى اين دو قول گفتند و در محلّ [ مِنْ ] كه بعد [ إِلَّا ] است . بعضى گفتند : معنى آن است كه مالك نباشند و نتوانند شفاعت كردن آن معبودات كه كافران ايشان را بدون خداى مىپرستيدند [ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ ] إلّا آنكس كه گواهى براستى دهد و داند كه آن گواهى چگونه ميدهد از عزير و عيسى و ملائكه عليهم السّلام . بر اين قول [ مِنْ ] در محلّ رفع باشد چنان كه گويند : لا يملك الشفاعة إلّا زيد . و وجهى ديگر آنكه [ وَ لا يَمْلِكُ ] مالك نباشند شفاعت را آنان كه معبودند بدون خداى از عزير و عيسى و فرشتگان عليهم السّلام [ إِلَّا مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ ] . بر اين قول [ مِنْ ] در محلّ جرّ است على تقدير الّا لمن شهد بالحقّ ؛ يعنى اين پيغمبران و فرشتگان با علوّ مرتبهء ايشان مالك شفاعت نباشند الّا بر آن كس كه او بحقّ گواهى دهد خداى را تعالى ؛ و خداى را داند . خلاصهء قول اوّل آن است كه : هيچ معبودى را كه دون خداست شفاعت نرسد الّا عزير و عيسى و فرشتگان را . و قول ديگر را معنى آن است كه : عيسى و عزير و فرشتگان را شفاعت نرسد الّا در حقّ مؤمنان كه گواهى به حق دهند در حقّ خداى و خداى را دانند چنان كه بايد و مثله فى المعنى قوله تعالى : وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى » .